|
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
|
Ćwiczenia stosowane w psychoneuroimunologii
Psychoneuroimunologia jest jedną z nauk badawczych, która łączy obszar zagadnień związanych z medycyną oraz psychicznym funkcjonowaniem człowieka. W ramach tej nauki współpracują ze sobą anatomowie, farmakolodzy, immunolodzy, endokrynolodzy, biolodzy, psycholodzy, ale także onkolodzy, psychiatrzy i inni specjaliści. Jest to zatem nauka, w której wykorzystuje się holistyczne podejście do człowieka. Wiedza i umiejętności z zakresu psychoneuroimunologii są wykorzystane przez psychologów, którzy opiekują się chorymi onkologicznie.
Psychoneuroimmunologia, jako nauka wyjaśnia, w jaki sposób oddziaływają na siebie: układ nerwowy, hormonalny i immunologiczny. Wzajemne oddziaływanie na siebie jest możliwe poprzez substancje chemiczne takie jak: immunotransmitery, hormony oraz neurotransmitery. Schematyczne oddziaływanie na siebie tych układów można przedstawić w następujący sposób:
Psychologowie, którzy wykorzystują wiedzę z zakresu psychoneuroimunologii przeprowadzają z chorymi onkologicznie odpowiednie ćwiczenia (oddechowo – wizualizacyjne) mające na celu wspomaganie układu odpornościowego w walce z chorobą, a przy okazji pacjenci, którzy wykonują ćwiczenia, mogą odpocząć i zrelaksować się, co jest niezbędne w trakcie leczenia i rekonwalescencji.
Jak pokazały liczne badania (np. Kiecolt-Glaser) u pacjentów stosujących zalecenia psychologów, którzy opierali się o wiedzę z zakresu psychoneuroimunologii, badania potwierdziły lepsze i sprawniejsze działanie układu odpornościowego. Badania laboratoryjne krwi pokazały, że wśród osób z grupy, która była leczona oraz stosowała ćwiczenia relaksacyjne wyniki pokazały wyższą aktywność komórek NK i odporność organizmu w porównaniu do grupy osób, wobec których nie stosowano treningów relaksacyjnych. Badanie to pokazało, że organizm, który zostanie poddany psychologicznemu oddziaływaniu (trening relaksacyjny) poprzez układ nerwowy (OUN), może odznaczać się większą aktywnością układu odpornościowego, co z kolei prowadzić może do podniesienia i wzmocnienia możliwości obronnych organizmu.
Kiecolt-Glaser wskazuje także na to, że pacjentki chorujące na nowotwory, tłumiąc swoje uczucia (osobowość „typu C”) mają gorsze wyniki badań z zakresu immunologii – głównie
w zakresie limfocytów. Takie wyniki świadczą o tym, że tłumienie silnych emocji ujemnie wpływa na układ immunologiczny, co prowadzi do spadku liczby limfocytów we krwi obwodowej, słabnie również ich aktywność.
Mówiąc o oddziaływaniach psychologicznych wobec pacjentów chorych na choroby nowotworowe można stosować kilka rodzajów treningów psychologicznych. Są to treningi oddechowe i wizualizacyjne, ale także trening Jacobsona i trening autogenny Schultza.
Jak pokazały badania, stosowanie ćwiczeń wizualizacyjnych i relaksacyjnych wspomaga działanie układu odpornościowego, a w szczególności wzmacnia aktywność komórek NK. Samo ćwiczenie relaksacyjne powinno nam dać same korzyści. Począwszy od odprężenia się i regeneracji, wzmocnienia układu odpornościowego, do łagodzenia objawów nudności towarzyszących chemioterapii jak i łagodzeniu trudności w zasypianiu. Organizm staje się bardziej dotleniony, dzięki czemu łatwiej jest się rozluźnić i zregenerować.
Jednym z treningów relaksacyjnych są ćwiczenia oddechowe.
Ćwiczenie to polega na umiejętności skoncentrowania się na swoim oddechu, na którym zazwyczaj nie skupiamy uwagi. Pacjent wykonujący takie ćwiczenie powinien przyjąć wygodną pozycję, taką, która da mu uczucie komfortu, wygody i odpoczynku. W czasie ćwiczenia chory powinien skupić się na oddechu, na każdym powolnym wdechu i wydechu. W myślach może sobie podpowiadać i mówić: „wdech” i „wydech”. Myśląc o każdym wdechu i wydechu można podpowiedzieć osobie wykonującej ćwiczenie, że z każdym wdechem dostarczamy organizmowi tlen, energię, dzięki czemu organizm staje się silniejszy, układ odpornościowy staje się mocniejszy i sprawniejszy. Z każdym wydechem odchodzą od nas nieprzyjemne uczucia, to czego chcemy się pozbyć i to co jest dla nas nieprzyjemne. Ćwiczenie korzystnie jest wykonywać parę razy dziennie, pamiętając żeby nie robić nic na siłę, wykonywać tylko w takim stopniu, w jakim mamy ochotę i chęć. Oddechy powinny być wykonywane we własnym rytmie i tempie.
Jedną z modyfikacji ćwiczenia oddechowego, którą można stosować jak już opanujemy umiejętność skupiania się na własnym wdechu i wydechu (czyli „świadomym oddychaniu”) jest ćwiczenie Dwudziestu Oddechów Połączonych.
(źródło: A.Heyda, materiały dla pacjentów uczestniczących w programie terapeutycznym, Centrum Onkologii IMSC Gliwice.)
Instrukcja to tego ćwiczenia wygląda następująco:
Oddychanie połączone polega na robieniu wdechów i wydechów tak, aby nie robić przerwy pomiędzy wdechem a wydechem oraz wydechem a wdechem. Wydech powinien być swobodny, nie należy go wypychać, dzielić na części, ani powstrzymywać.
Ćwiczenie dwudziestu oddechów połączonych:
- Proszę zrobić 4 średniej głębokości oddechy i 1 głęboki oddech dla wyrównania,
- Proszę to powtórzyć 4 razy nie robiąc przerw między poszczególnymi oddechami
Niech to oddychanie będzie swobodne, proszę nie koncentrować się szczególnie na oddychaniu klatką piersiową czy też brzuchem – NIC NA SIŁĘ, proszę ćwiczyć DELIKATNIE.
Korzystne jest wykonywanie tego ćwiczenia 3-4 razy dziennie.
Innymi ćwiczeniami relaksacyjnymi są: trening autogenny oraz trening Jacobsona. Trening autogenny Shultza polega na rozluźnianiu poszczególnych części ciała, wyobrażaniu sobie, że stają się coraz cięższe i ciepłe. Trening Jacobsona polega na napinaniu i rozluźnianiu poszczególnych części ciała, co w konsekwencji może przyczynić się do nabycia umiejętności rozprężania ciała w sytuacjach, gdy jest spięte (np. w sytuacjach trudnych, stresowych).
Nagrania tych treningów można zakupić na płytach CD oraz kasetach magnetofonowych. Jest to wtedy bardzo wygodne dla pacjenta, bowiem może wykonać trening w dowolnym czasie, wtedy, kiedy będzie miał ochotę i chęć.
W obszarze psychoneuroimmunologii dużo miejsca poświęca się wizualizacji i ćwiczeniom wizualizacyjnym.
Wizualizacja polega na tym, że podczas ćwiczeń oddechowych, kiedy jesteśmy już w stanie dobrze kontrolować wdech i wydech, wyobrażamy sobie jakieś konkretne miejsce, w którym chcielibyśmy być. Różni pacjenci wyobrażają sobie różne miejsca; łąka, las, morze, góry.
To sam pacjent decyduje, do jakiego miejsca chce się udać w swojej wyobraźni. Innym przykładem wizualizacji może być zasugerowanie pacjentowi, aby wyobraził sobie swój organizm, wszystkie swoje dobre i chore komórki a następnie, w jaki sposób można najskuteczniej pozbyć się chorych komórek. W tym przypadku pacjenci też wyobrażają sobie różne sytuacje, np.: „moje dobre komórki zabijają te chore”, „moje dobre komórki, mają specjalne narzędzia, dzięki którymi skutecznie uśmiercają chore, te nowotworowe”.
Wykonując takie ćwiczenie pacjent ma świadomość, że samodzielnie mobilizuje układ odpornościowy i wpływania na jego działanie, a w połączeniu z technikami oddechowymi i relaksacyjnymi spowodować to może wzrost aktywności komórek NK w walce z chorobą. Należy pamiętać, że to pacjent decyduje o tym w jaki sposób wyobraża sobie walkę z chorymi komórkami, nie można mu nic zasugerować, bowiem to sam chory podejmuje wyobrażenie jego własnego organizmu.
Zastosowanie ćwiczeń może być osobistym wkładem pacjenta we wspomaganie organizmu podczas całego procesu leczniczego, rehabilitacyjnego oraz okresie utrzymania zdrowia, jak i w okresie remisji choroby.
Bibliografia:
- Mausch K.: „Wprowadzenie do psychoneuroimmunologii”. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. 2003
- Mausch K.: „Psychologiczne właściwości człowieka a stan układu immunologicznego”. Rozprawa habilitacyjna. Szczecin: Pomorska Akademia Medyczna. 2000
Opracowanie:
Mgr Maciej Stroński
Instytut hematologii i Transfuzjologii Warszawa
Klinika Chorób Wewnętrznych i Hematologii |
|
|
